Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, po përpiqet të tërheqë aleatët perëndimorë në “Bordin e tij të Paqes”, por deri më tani ai ka fituar mbështetjen e monarkëve të Lindjes së Mesme, njeriu i njohur si diktatori i fundit i Evropës dhe të paktën një udhëheqës i kërkuar për krime të dyshuara lufte.
Trump ka ftuar dhjetëra vende të bashkohen me bordin që kërkon të zgjidhë konfliktet globale, por mandati i tij ka alarmuar disa aleatë të SHBA-së, ashtu si edhe komenti i udhëheqësit amerikan se ai “mund” të zëvendësojë Kombet e Bashkuara.
Bordi, i kryesuar për një kohë të pacaktuar nga Trump, fillimisht u konceptua si një organ i kufizuar i ngarkuar me mbikëqyrjen e rindërtimit të Rripit të Gazës, i cili u shkatërrua nga lufta dyvjeçare e Izraelit. Megjithatë, qëllimi i tij që atëherë është zgjeruar për të trajtuar konfliktet në të gjithë botën, dhe drafti i kartës, i cili u dërgua së bashku me ftesat për t’u anëtarësuar, as nuk e përmend Gazën.
Kundërshtarët e SHBA-së, Rusia dhe Kina, si dhe shteti represiv prej kohësh, Bjellorusia, janë ndër ata që janë ftuar të bashkohen me bordin, i cili ofron vende të përhershme për një çmim prej 1 miliard dollarësh. Aleatët evropianë, shtetet arabe të pasura me naftë të Gjirit Persik, ish-republikat sovjetike dhe madje edhe Papa kanë marrë gjithashtu ftesa për t’u bashkuar.
Por në një ceremoni nënshkrimi në periferi të Forumit Ekonomik Botëror në vendpushimin zviceran të Davosit morën pjesë më pak se 20 vende – kryesisht nga Lindja e Mesme, Azia dhe Amerika e Jugut – shumë më pak se afërsisht 35 që një zyrtar i lartë i administratës parashikoi për gazetarët në fillim të kësaj jave. Udhëheqësit evropianë mungonin dukshëm. I vetmi komb i Evropës Perëndimore i përfaqësuar ishte Hungaria, një nga aleatët më të ngushtë të Rusisë në Evropë.
Çfarë është Bordi i Paqes?
Trump fillimisht e kishte propozuar Bordin e Paqes si pjesë të një faze të dytë të planit të armëpushimit prej 20 pikash në Gaza, të ndërmjetësuar nga SHBA-të, në shtator.
Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara e mbështeti planin në nëntor — duke i dhënë legjitimitet ndërkombëtar — me një mandat për bordin që të mbikëqyrë demilitarizimin dhe rindërtimin e Gazës.
Por Trump kishte plane afatgjata. Drafti i statutit, i siguruar nga CNN, e përshkruan Bordin e Paqes si një “organizatë ndërkombëtare” që promovon stabilitetin, paqen dhe qeverisjen “në zonat e prekura ose të kërcënuara nga konflikti”.
Trump do të shërbejë si kryetar i bordit për një kohë të pacaktuar, sipas statutit, ndoshta duke e mbajtur këtë post përtej mandatit të tij të dytë si president.
Bordi i Paqes do të ulet mbi një “Bord Ekzekutiv themelues” që përfshin dhëndrin e Trump, Jared Kushner, Sekretarin e Shtetit Marco Rubio, të dërguarin special Steve Witkoff dhe ish-kryeministrin britanik Tony Blair.
Duke folur në ceremoninë e Davosit të enjten, Kushner pranoi që në fillim se “paqja është një marrëveshje e ndryshme nga një marrëveshje biznesi”.
Kushner tha se “plani master” i administratës për rindërtimin e Gazës “nuk ka një plan B” përtej përpjekjes së saj shumë-hapëshe për t’i dhënë fund luftës dhe për të transformuar rajonin.
Dhëndri i presidentit theksoi se pjesa më e madhe e atij plani mbështetet në demilitarizimin e Hamasit. Ai u zotua se SHBA-të “do ta zbatojnë” atë pjesë të marrëveshjes së armëpushimit pa dhënë detaje specifike.
Por një seri diapozitivash që paraqisnin imazhe të përbëra të ndërtesave të larta me pamje futuriste, rrugëve të reja dhe infrastrukturës energjetike, paraprinin një vizion tjetër.
Trump e quajti Gazën një “pronë të bukur” dhe tha se ai është “një person i pasurive të paluajtshme në zemër” kur fliste për rindërtimin e Rripit të shkatërruar nga lufta.
Kush e ka pranuar?
Shqipëria, Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite, Egjipti, Katari, Bahreini, Pakistani, Turqia, Hungaria, Maroku, Kosova, Armenia, Argjentina dhe Paraguai e kanë pranuar ftesën e Trump. Ashtu si edhe shtetet e Azisë Qendrore si Kazakistani, Mongolia dhe Uzbekistani, si dhe vendet e Azisë Juglindore si Indonezia dhe Vietnami.
Benjamin Netanyahu i Izraelit është gjithashtu dakord, edhe pse është zemëruar për përfshirjen e zyrtarëve turq dhe katarianë në Bordin Ekzekutiv të Gazës dhe përballet me një urdhër arresti nga Gjykata Ndërkombëtare Penale.
Nuk kishte asnjë përfaqësues izraelit në skenë për ceremoninë e Bordit të Paqes, megjithëse Presidenti izraelit Isaac Herzog ishte në Davos. Netanyahu nuk mori pjesë.
Armenia dhe Azerbajxhani, të cilat nënshkruan një marrëveshje paqeje të ndërmjetësuar nga SHBA-të vitin e kaluar, një marrëveshje që do t’i jepte SHBA-së akses ekskluziv për zhvillim në një korridor kritik tranziti në rajon, gjithashtu kanë rënë dakord të marrin pjesë.
Udhëheqësi bjellorus Aleksandër Lukashenko, i përshkruar shpesh si diktatori i fundit i Evropës dhe një aleat kyç i presidentit rus Vladimir Putin, është regjistruar.
“Kam disa njerëz kontrovers në të”, tha Trump për CNN, duke iu referuar pretendimit të tij se Putini ka rënë dakord të bashkohet. Udhëheqësi rus ende nuk e ka konfirmuar vendimin e tij, megjithëse ai ka folur për përdorimin e aseteve ruse të ngrira në SHBA për të paguar tarifën prej 1 miliard dollarësh për një vend të përhershëm. Përfshirja e mundshme e Putinit ka ngritur alarm se si një vend që zhvillon aktivisht luftë mund të përfshihet në një përpjekje për të siguruar paqen.
Witkoff dhe Kushner do të vizitojnë Moskën të enjten për bisedime me Putinin, të cilat do të përqendrohen në një marrëveshje paqeje me Ukrainën.
Kryeministri kanadez Mark Carney, i cili ka kritikuar vazhdimisht Trumpin për prishjen e “rendit global të bazuar në rregulla” dhe vendosjen e tarifave ndëshkuese, synon të bashkohet me kushtet. Ai tha se detajet, përfshirë ato financiare, ende nuk janë përpunuar.
Putin dhe Carney nuk ishin të pranishëm në ceremoninë e Davosit të enjten.
Kush ka refuzuar?
Disa kombe nuk janë zotuar në asnjërën prej tyre, ndërsa të tjerat kanë refuzuar ftesat.
Britania tha se nuk do të nënshkruante për shkak të shqetësimeve rreth përfshirjes së Rusisë.
Sekretarja e Jashtme britanike, Yvette Cooper, i tha BBC-së të enjten se vendi i saj nuk do të ishte një nga nënshkruesit “sepse bëhet fjalë për një traktat ligjor që ngre çështje shumë më të gjera”.
“Ne gjithashtu kemi shqetësime në lidhje me Putinin që është pjesë e diçkaje, e cila po flet për paqen, kur ende nuk kemi parë ndonjë shenjë nga Putini se do të ketë një angazhim për paqen në Ukrainë”, tha ajo.
Franca dhe Norvegjia kanë refuzuar, pjesërisht duke përmendur pyetje se si do të vepronte Bordi i Paqes në bashkëpunim me OKB-në.
Kina konfirmoi se ishte ftuar, por nuk ka thënë nëse do të bashkohet. Një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme tha të mërkurën se Kina “do të mbetet e përkushtuar fuqimisht për të mbrojtur sistemin ndërkombëtar me OKB-në në thelbin e saj”.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha se ishte e vështirë të imagjinohej të ishte “së bashku me Rusinë në ndonjë këshill”. Problemi, tha ai, “është se Rusia është armiku ynë dhe Bjellorusia është aleati i tyre”.
Kryeministrja italiane Giorgia Meloni tha se mund të ketë probleme kushtetuese me anëtarësimin dhe ajo refuzoi të merrte pjesë në ceremoninë e nënshkrimit. Ministrja e Jashtme irlandeze Helen McEntee tha se do ta shqyrtonte ftesën me kujdes.
Cilat janë shqetësimet?
Bordi i Paqes i Trump është përfshirë në polemika.
Diplomatët, zyrtarët dhe udhëheqësit botërorë kanë shprehur shqetësime të mëdha në lidhje me zgjerimin e mandatit të bordit, kryesinë e pacaktuar të Trump dhe dëmin e mundshëm që kjo mund t’i shkaktojë punës së OKB-së.
Shtetet anëtare do të shërbejnë për një mandat trevjeçar, pas të cilit duhet të paguajnë 1 miliard dollarë për një vend të përhershëm. Fondet e mbledhura do të shkojnë për rindërtimin e Gazës, sipas një zyrtari amerikan, por ky veprim është kritikuar si i ndjeshëm ndaj korrupsionit.
Komenti i Trump se bordi “mund” të zëvendësojë OKB-në ka shtuar shqetësimet se ai mund të bëhet një mjet për të që të zëvendësojë organin e themeluar 80 vjet më parë për të ruajtur paqen globale. Karta e bordit përmend “institucione që kanë dështuar shumë shpesh”, pa e përmendur OKB-në, një organizatë që Trump e ka kritikuar vazhdimisht.
Zyrtari më i lartë humanitar dhe koordinatori i ndihmës emergjente i OKB-së, Tom Fletcher, i tha CNN se Bordi i Paqes i Trump nuk do ta zëvendësojë organizatën e tij.
“Unë jam i qartë dhe kolegët e mi janë të qartë se Kombet e Bashkuara nuk do të shkojnë askund”, tha ai.
